Kraj avgusta i početak septembra svake godine donose pravu najezdu polena ambrozije, biljke koja je u posljednjim decenijama postala jedan od najvećih uzročnika sezonskih alergija u Bosni i Hercegovini i cijelom regionu. Za razliku od proljetnih alergija koje izazivaju stabla i trave, ambrozija cvjeta upravo u periodu kada se ljeto polako pretače u jesen, pa mnogi ljudi tegobe u ovom periodu pogrešno pripisuju prehladi ili promjeni vremena.

Zašto je kraj ljeta najteži period za alergičare

Ambrozija je izuzetno otporna biljka koja uspijeva na zapuštenim parcelama, uz puteve, pruge i rijeke, a jedna jedina biljka može tokom sezone proizvesti ogromnu količinu polena koji se lako širi vjetrom na velike udaljenosti. Topli i suhi dani, kakvi su tipični za ovo doba godine, dodatno pogoduju raznošenju polena, zbog čega koncentracija u vazduhu često dostiže vrhunac upravo u periodu od sredine avgusta do kraja septembra. Ljudi koji žive u urbanim sredinama nerijetko su iznenađeni intenzitetom simptoma, iako se čini da u neposrednoj blizini nema vidljive vegetacije - dovoljno je da polen dopluta iz obližnjeg zapuštenog zemljišta.

Kako prepoznati simptome alergije na ambroziju

Najčešći znakovi uključuju kijanje u nizovima, začepljen ili curav nos, svrbež i crvenilo očiju, kao i osjećaj pritiska u sinusima. Kod osoba koje već imaju astmu ili druge respiratorne tegobe, izloženost polenu ambrozije može pogoršati postojeće simptome i izazvati otežano disanje. Razlika u odnosu na obično prehlađenje najčešće se prepoznaje po trajanju - dok prehlada obično prolazi za sedam do deset dana, alergijske tegobe traju sve dok je koncentracija polena u vazduhu visoka, odnosno sve dok ambrozija ne prestane cvjetati.

Vremenske prognoze specijalizovane za polen, koje su danas dostupne kroz brojne mobilne aplikacije i vremenske portale, mogu pomoći osobama sklonim alergijama da isplaniraju dan i izbjegnu boravak na otvorenom u periodima najveće koncentracije polena, koja je obično jutrom i predvečer.

Praktični savjeti za ublažavanje tegoba

Stručnjaci za alergologiju preporučuju nekoliko jednostavnih mjera koje mogu značajno olakšati svakodnevicu tokom sezone ambrozije. Provjetravanje stambenog prostora najbolje je obavljati u kasnim večernjim ili ranim jutarnjim satima kada je koncentracija polena nešto niža, dok tokom dana prozore treba držati zatvorenim. Nakon povratka s otvorenog prostora korisno je odmah presvući odjeću i istuširati se, jer se polen lako zadržava na kosi i tkanini te dalje širi po prostoriji.

Redovno usisavanje prostorija, po mogućnosti usisivačem s finim filterom, te vožnja automobila sa zatvorenim prozorima i uključenim filterom za kabinu takođe smanjuju izloženost. Osobe koje nose naočare umjesto kontaktnih sočiva u periodima visoke koncentracije polena mogu primijetiti manje iritacije očiju.

Kada potražiti pomoć ljekara

Blaži simptomi često se mogu kontrolisati bezreceptnim antihistaminicima, ali ako tegobe traju duže vrijeme, ometaju san ili svakodnevne aktivnosti, ili ako se uz simptome javlja otežano disanje, savjetuje se obratiti se ljekaru porodične medicine ili alergologu. Alergološko testiranje može pomoći da se sa sigurnošću utvrdi da li su simptomi zaista posljedica alergije na ambroziju ili na neku drugu materiju iz okoline, što je važno za odabir odgovarajuće terapije.

Za osobe s izraženijim tegobama, ljekari ponekad preporučuju i imunoterapiju, odnosno postepeno navikavanje organizma na alergen kroz kontrolisano izlaganje, što se sprovodi isključivo pod medicinskim nadzorom tokom dužeg vremenskog perioda.

Prevencija za narednu sezonu

Uklanjanje ambrozije sa zapuštenih parcela prije nego što biljka procvjeta jedna je od najefikasnijih dugoročnih mjera za smanjenje količine polena u okolini, a mnoge lokalne zajednice u regionu svake godine organizuju akcije čišćenja javnih površina od ove invazivne biljke. Građani mogu doprinijeti i sami, uklanjanjem ambrozije sa vlastitih dvorišta i okućnica prije cvjetanja, čime se sprečava dalje širenje sjemena za narednu godinu.

Iako se potpuno izbjegavanje polena teško može postići, kombinacija informisanosti, jednostavnih navika u domaćinstvu i pravovremene medicinske podrške može značajno olakšati prolazak kroz sezonu ambrozije, koja obično slabi tek s prvim hladnijim jesenjim danima.