Nova trka za Afriku: Kako gubitak zapadnog uticaja i dolazak Kine i Rusije redefinišu sudbinu kontinenta
Afrički kontinent, dugo marginalizovan u glavnim tokovima globalne visoke politike i posmatran uglavnom kroz prizmu humanitarnih kriza i siromaštva, danas se nalazi u samom centru novog, žestokog geopolitičkog nadmetanja vodećih svjetskih sila. Svjedočimo istorijskom tektonskom pomjeranju: tradicionalni kolonijalni i postkolonijalni uticaj zapadnih sila, pre svega Francuske i Sjedinjenih Američkih Država, ubrzano opada i biva potisnut iz ključnih regija. Prazninu nastalu povlačenjem Zapada spretno i agresivno popunjavaju Kina i Rusija, nudeći afričkim vladama nove ekonomske, infrastrukturne i bezbjednosne modele saradnje koji ne uključuju zapadna uslovljavanja i lekcije o ljudskim pravima.
Slom Françafrique sistema i talas državnih udara u Sahelu
Nigdje gubitak zapadnog uticaja nije tako dramatičan kao u regionu Sahela. Tokom proteklih godina, serija vojnih udara u državama poput Malija, Burkine Faso i Nigera označila je definitivan kraj decenijskog sistema poznatog kao Françafrique – neformalne mreže ekonomske, vojne i političke dominacije Pariza nad svojim bivšim kolonijama. Nove vojne hunte, podržane masovnim uličnim protestima lokalnog stanovništva, zvanično su otkazale odbrambene sporazume sa Francuskom, protjerale francuske ambasadore i trupe, i zatražile zatvaranje strateški važnih američkih baza za bespilotne letjelice. Ovaj gnjev prema Zapadu korijen vuče iz neuspjeha zapadnih vojnih operacija da zaustave širenje džihadističkog terorizma na terenu.
Kineska ekonomska diplomatija i infrastrukturni zamajac
Dok Pariz i Washington gube tlo, Kina učvršćuje svoju poziciju najvećeg ekonomskog partnera Afrike kroz megaprojekat Inicijativa Pojas i put. Peking pristupa Africi kao ekonomskom partneru i neiscrpnom izvoru sirovina neophodnih za kinesku industriju. Kineske državne kompanije izgradile su hiljade kilometara modernih pruga, auto-puteva, luka, brana i telekomunikacionih mreža širom kontinenta. Iako kritičari sa Zapada često optužuju Kinu za sprovođenje strategije “dužničke zamke”, afrički lideri preferiraju kineske kredite jer se oni odobravaju brzo, bez komplikovanih birokratskih procedura i bez miješanja u unutrašnje političko uređenje suverenih država.
Ruska bezbjednosna ponuda i povratak na kontinent
Sa druge strane, Ruska Federacija igra na kartu bezbjednosne saradnje i vojne pomoći, obnavljajući veze koje su postojale u sovjetskoj eri kada je Moskva aktivno podržavala afričke antikolonijalne pokrete za oslobođenje. U državama pogođenim unutrašnjim sukobima i terorizmom, ruske privatne vojne kompanije i instruktori pružaju direktnu podršku lokalnim armijama u borbi protiv ekstremista i obezbjeđivanju ključnih rudnika zlata, uranijuma i dijamanata. Rusija se pozicionira kao pouzdan partner koji garantuje stabilnost režima bez postavljanja političkih uslova, što nailazi na topao prijem kod mnogih afričkih vlada koje žele da diversifikuju svoje spoljnopolitičke partnere.
Afrička agencija: Kontinent više nije samo plijen
Ključna razlika između moderne trke za Afriku i one istorijske iz 19. vijeka jeste u tome što afričke države danas posjeduju sopstvenu geopolitičku agenciju i svest o svojoj vrijednosti. Sa populacijom koja će do 2050. godine činiti četvrtinu čovječanstva, i sa kontrolom nad ogromnim procentom globalnih rezervi litijuma, kobalta i bakra (resursa budućnosti), Afrika više nije pasivni posmatrač ili plijen. Afrički lideri danas vješto balansiraju između Washingtona, Brisela, Pekinga i Moskve, birajući ponude koje najviše odgovaraju njihovim nacionalnim interesima. Moć se više ne diktira iz evropskih prestonica; budućnost globalne ekonomije i geopolitike rješavaće se u velikoj mjeri upravo u Africi.
po